Wilskracht train je door letterlijk in beweging te komen

Johannes (44) dacht zeventien jaar geleden na een manische episode dat zijn leven helemaal voorbij was. Met vallen en opstaan, kleine stappen en wat grotere stappen weet hij er toch heel wat van te maken en werkt hij als zelfstandig ondernemer.

Ik ben getrouwd heb drie kinderen en verdien mijn inkomen met mijn kunstprojecten op scholen. Hoewel ik nog niet ben waar ik zou willen zijn, zou ik dit punt nooit bereikt hebben als ik naar mijn omgeving had geluisterd. Toen ik kampte met mijn manisch depressieve klachten kreeg ik advies om het vooral rustig aan te doen. Het resultaat was dat ik een jaar zwartgallig en bedlegerig was. Pas toen ik in beweging kwam, krabbelde ik uit het dal en kreeg ik weer zin om wat te gaan doen.

Een stukje geschiedenis

Op mijn twaalfde is mijn moeder uit het leven gestapt en belandde ik bij mijn oudere zus. Ik was geen gemakkelijke jongen; de jongste van een groot gezin en hyperactief. Mijn middelbare school heb ik niet afgerond, mede doordat ik een zware vorm van dyslexie heb.
Omdat ik creatief ben, wilde ik graag een creatieve opleiding volgen. Zonder diploma kon ik in Nederland niet aangenomen worden bij de opleiding waar ik interesse in had. Toen ben ik uitgeweken naar Engeland. Daar ben ik Visual Performance and Theatre gaan studeren en heb ik mijn bachelor gehaald.

Eerste manische episode

Tijdens de laatste weken van mijn opleiding kreeg ik mijn eerste manische episode. Ik werd opgenomen in Engeland en na een tijdje ben ik terug naar Nederland gekomen. Mijn vader ving me in eerste instantie op.
Ik ben zeker een jaar depressief geweest. In mijn herstelperiode ben videocursussen gaan volgen en heb ik een aantal filmpjes gemaakt. Daarna ben ik naar Amsterdam vertrokken, waar ik een heel andere baan aannam; ik werd vuilnisman.

Een gouden idee

Vele baantjes later werkte ik bij de technische dienst van NEMO. Een acteur was uitgevallen in een voorstelling en ik mocht hem vervangen. Tegelijkertijd was er een ruimte die leeg werd gehaald, omdat deze niet goed bezocht werd. Tijdens het opruimen van de afdeling kreeg ik een idee. Ik zette de spullen van het project dat niet goed liep anders neer en bouwde daar een eigen verhaal omheen. Ik mocht het uitvoeren en het werd een groot succes. Mijn project heeft daar drie jaar lang gedraaid.
Hierna ben ik een omscholing gaan doen, omdat ik mijn ervaring met lesgeven en workshops geven wilde uitbouwen. Ik leerde didactische vaardigheden en klassenmanagement en ook hoe ik mijn kunstdiscipline kan omvormen tot iets waar leerlingen wat van kunnen leren.

In actie

Toen ik depressief was reageerden mensen vaak met woorden als: “Doe jij maar even rustig aan”. Dat is volgens mij precies wat je niet moet doen. Er is niemand die zegt: “Ga maar aan het werk”. Toen ik een periode in een diepe depressie belandde, dacht ik steeds: “Ik kan helemaal niks”. Ik heb een half jaar gehuild en heb soms wel twintig uur per etmaal op bed gelegen.
Ik ben daaruit gekomen door te gaan werken als vuilnisman. Het was lekker om te doen; de hele dag buiten, fysiek bezig zijn. Ik was ’s avonds wel kapot. Later vond ik andere werk, eerst productiewerk, toen als fietskoerier. Op een gegeven moment werd ik gevraagd voor acteerklussen op feesten en partijen. Dat lag meer in mijn straatje. Vervolgens ging ik voorstellingen maken, waarvan de eerste voor NEMO. Dat was de aanzet van wat ik nog steeds doe: het maken en begeleiden van kunstprojecten op scholen.

Zelfstandig willen zijn

In het type werk dat ik doe zijn weinig vaste banen te vinden. En ondernemen kan ik goed: creatief bezig zijn, een relatie met de klant aangaan, werk leveren en projecten afronden. Ik ben zelf een soort groot kind, ik kan goed spelen en heb begrip voor ‘moeilijke’ kinderen. Daarvan zitten er in iedere klas wel een paar. Het werk past me.
Ook wil ik uit trots zelfstandig zijn. Het is een gevecht met het ziek zijn: ik ben er toch ergens van overtuigd dat je patiënt bent als je niet zelfstandig handelt en geen eigen verantwoordelijkheid neemt. Dat wil ik daarom juist wel!
Door mijn ziekte zitten er grote gaten in mijn Curriculum Vitae, waardoor solliciteren bij een baas lastig voor mij is. Zelfstandig werken is dan de enige andere optie.

Vallen en opstaan

Geleidelijk aan kreeg ik steeds meer het idee dat ik dit kan: het begeleiden van kunstprojecten met kinderen op het gebied van video en fotografie. Dit proces is met vallen en opstaan gegaan, net als mijn bipolaire ziekte: soms veel eigenwaarde en dan weer heel weinig.
Ik denk wel dat ik de afgelopen jaren wat stabieler geworden ben. Dat lukt me, omdat ik mijzelf weet te temperen als ik slapeloos en hyperactief ben. Als ik in een gitzwarte depressie zit, weet ik me toch te motiveren om op te staan. Mijn kinderen moeten naar school en ook mijn leerlingen verwachten mij.

Reclame voor jezelf

Mensen vragen me terug. Via mond tot mond reclame vind ik doorgaans nieuwe opdrachten. Ik besteed niet veel aandacht aan acquisitie. Tegenwoordig zit ik wel bij een collectief met andere kunstenaars die animatieprojecten verkopen. Samen zoeken we klanten, we zijn ook een keer naar een beurs geweest. Mijzelf verkopen vind ik moeilijk, in een collectief gaat dat makkelijker. Ik zou meer aan reclame moeten doen.

Stress

Te rustige periodes op het gebied van werk geven mij nog steeds veel stress, omdat ik dan nauwelijks opdrachten heb en dat heeft natuurlijk invloed op de inkomsten.
Het heeft mij ongeveer vijf jaar gekost om te leren dat er ieder jaar een rustige periode is. In de zomervakantie is de school zes weken dicht en in de eerste maanden zijn ze met andere dingen bezig. Dan heb ik bijna geen werk. Ik loop dan nog steeds wel te stressen en denk dan altijd weer dat ik wat anders moet gaan doen. Tegelijkertijd weet ik dat die rustige periodes losstaan van mijn kwaliteiten.

Hindernissen & oplossingen

Het manisch of juist het depressief zijn, heeft zeker invloed op mijn werk. Een manisch periode duurt een aantal weken en is in mijn leven twee keer voorgekomen. Sinds ik lithium slik, heb ik geen manische periode meer gehad. Wel hypomane periodes met veel energie en levenslust waarin ik nog wel voor rede vatbaar ben en grip op de werkelijkheid heb.
De drie RRR, Rust, Regelmaat en Reinheid geven mij houvast, maar ook het regelmatig contact met de psychiater. Ik heb een fijn netwerk om me heen; mijn vrouw, familie en vrienden. Als ik in een donkere periode zit, weet ik dat ze er zijn.

Onzeker

Hoewel ik van mijn wens een werkelijkheid heb weten te maken, voel ik me niet altijd succesvol. Vooral de periodes dat ik weinig opdrachten heb vind ik heel lastig. Ik voel me dan onrustig en onzeker. Ja, ik ken mensen die veel succesvoller zijn dan ik. Een eigen huis, status, dat soort zaken vind ik niet geheel onbelangrijk. Ik heb ook een gezin. Steun van anderen is onmisbaar. Een kennis van me die boekhouder is, zei ooit: “Dat moet jij echt niet doen, zelfstandig ondernemen. Daar ben je veel te chaotisch voor!” Nu helpt zij me met de boekhouding en mijn vrouw trouwens ook.

Door dromen

Soms droom ik ervan een succesvol handeltje te hebben in een product wat me aanspreekt. In mijn huidige werk ben ik een dienstverlener; als ik er niet ben, houdt het op. Handel is wat dat betreft minder kwetsbaar. Ik zou wel meer willen verdienen om meer stabiliteit te kunnen bieden aan mijn gezin. Ook zou ik graag nog eens een mooi liedje schrijven, dat is zeker een van mijn hogere doelen.

Filosofische overdenking

Het is goed om te streven iets te worden. Ik heb ontdekt dat het bedrijf niet mij is. Het werk is iets wat ik doe, niet wie ik ben. Als ik stop met het werk, dan is het werk er niet meer, ik ben er nog wel. Tegelijkertijd besef ik me dat ik het de hele tijd moet doen, anders is het werk er niet meer. Ik ben er dan zo mee bezig dat ik niet mee stilsta bij de vraag: “Wat ben ik?”.

Natuurlijk het helpt wel om je goed te voelen, als zaken goed gaan. Maar mijn eigenwaarde zit niet meer zo zeer in momenten van succes of falen.
Ik heb geleerd dat mijn bewustzijn losstaat van mijn gevoel, of het nou euforie of depressie is. Het maakt dat ik toch samen kan zijn met anderen of dingen kan afmaken, ondanks deze gevoelens. Het is geen werkelijkheid en het gaat ook weer voorbij.

Tips

Sport of andere fysieke inspanning helpt. Het verandert je lijf en je hoofd verandert mee. Ik denk dat je daarmee je wilskracht en je zelfbeheersing traint. Daardoor voel je je sterker en wordt je uiteindelijk ook sterker. Zelf sport ik veel, bijna dagelijks, ik fiets op de eenwieler, loop hard, zwem, fiets. Het maakt goede stofjes in je hoofd aan waardoor je je beter voelt. Dus ik zeg tegen iedereen: blijf hoe dan ook in beweging!

Johannes is een pseudoniem

Johannes

tags: 

Lees de interviews:

tags: