Sluit het formulier
Lucht je hart via chat

Zit je in de knoei, stoei je met een vraag, kom je er alleen niet helemaal uit? Lucht dan je hart bij de chathulp van het Cliënten Informatiepunt (Clip). De chathulp is een hulplijn speciaal voor jou. Je kunt er terecht voor allerlei zaken die met Geestelijke Gezondheidszorg te maken hebben. In een gesprek via chat kun je eenzame, verdrietige, vrolijke of onbekende gevoelens delen met een ervaringsdeskundige. Deze vrijwilligers hebben zelf ervaring als cliënt in de Geestelijke gezondheidszorg. Je kunt chatten op maandag- en dinsdagavond van 19.00 tot 22.00 via www.chathulpamsterdam.nl.

Clip is ook telefonisch of per mail te bereiken, zie www.clienteninformatiepunt.nl.

Peter de Wit

'Humor is voor mij als ademen'

Tekenaar van psychiatriestrip Sigmund over humor als vak


Peter de Wit (1958) tekent in de Volkskrant al ruim twintig jaar lang de strip Sigmund, over de onconventionele psychiater. Peter vertelt over zijn vak, psychiatrie en humor.

'Sigmund is ontstaan toen ik al vrij lang voor het stripblad Eppo werkte. Hoewel het best goed ging, zat ik toen in een dipje. Mijn grote droom was namelijk om een dagstrip te maken voor een kran
t, maar het lukte me maar niet om die te verkopen. Als je als tekenaar vastzit in je werk, dan ga je onzin tekenen of 'doodlen'. Ik tekende een psychiater die zwarte humor heeft. Dat terwijl ik geen enkele ervaring in de psychiatrie had.


Zo is aan mijn tekentafel Sigmund ontstaan: een psychiater die mensen tot zelfmoord drijft. Het is zwarte humor waar ik vrolijk van word. Die ideeën ben ik gaan uitwerken tot een dagstrip. Dankzij mijn schoonzus, die alle kranten is langsgegaan om mijn strip te verkopen, kwam ik binnen bij een Vlaamse krant Het Laatste Nieuws. Sigmund werd door hen omgedoopt tot 'Meneerke Psy'.

Aansprekend voorbeeld
Mijn strip heeft daar maar twee of drie maanden gelopen, want de lezers vonden de strip té cynisch. Met die aanbeveling ben ik persoonlijk nogmaals naar de Volkskrant gegaan. Ik had hen al een paar keer benaderd, want ik voelde ergens dat dat de juiste krant was. Nu gaven ze mij een kans, en nu twintig jaar later maak ik nog steeds Sigmund voor de Volkskrant.

Sigmund is niet zozeer ontstaan om het onderwerp psychiatrie te belichten, maar omdat de situatie aansprekend is voor lezers. Een psychiater was twintig jaar geleden nog best wel een exotisch fenomeen. Ik dacht: iedereen kan bij hem binnenkomen, iemand met burn-out, of met depressie of iemand die zwanger is, zo kan er van alles gebeuren. Ik hoef niet per se actueel te zijn. Soms heb ik filosofische onderwerpen, soms sombere bespiegelingen. Dat kan gelukkig allemaal. Ik vind het lekker om afwisseling te hebben.
Humorradar
Alles wat ik weet en zie haal ik uit de krant, ik heb geen beroepsmatige ervaring. En dat is eigenlijk ook goed, want anders zou ik een strip maken die 'inside' is, over ziektebeelden en zo. De strip moet voor alle Volkskrant lezers leuk zijn. Dus het gaat over opvoeding, burn-out, of over ouderen die niet aan het werk komen. Het moet heel breed zijn. Tenminste dat probeer ik. Actuele onderwerpen, maar ook wat ik me voorstel vanuit het perspectief van de psychiater.

Ik moet zes dagen per week stukken aanleveren. Daardoor heb ik altijd een soort radar aanstaan. Zojuist heb ik de kranten gepakt en dan kijk of er iets in zit. Ik zie praktisch overal de grap van in. Dat gaat automatisch. Zo schreven de kranten over de grote drukte rond de late Rembrandt expositie. Nu is deze afgelopen. Dan zie ik gelijk een plaatje voor me van iemand die in het Rijksmuseum weer lekker rustig naar Rembrandt kan kijken.

Als mijn vrouw lacht
Voor mij is humor als ademen; het gaat vanzelf. Ik kan al snel de humor van iets inzien of denken van 'Oh, dit zal een leuke sketch zijn'. Ik kan me niet voorstellen dat iemand niet met humor door het leven gaat. Op mijn manier kan ik me ook afreageren. Dingen die me irriteren kan ik in Sigmund aardig kwijt. Dat is dan tegelijkertijd ook de motor van de strip; dat je voelt dat je iets te zeggen hebt. Anders zou het een beetje melig worden. En daar word ik nog voor betaald ook!

Het steeds verzinnen van nieuwe Sigmunds gaat zeker niet altijd vanzelf. Dat is hard werken. Als ik iets geschreven heb en ik mij afvraag of het werkt, laat ik het mijn vrouw zien. Mijn vrouw kan heel hard lachen om mijn grappen. Dat is het belangrijkste; dat iemand hard lacht. Mijn vrouw is niet een super kritische striplezer, en toch werkt het. As a dream!
Writersblock en intuitie
Als het niet gaat, dan ga ik wandelen of fietsen. Als je bijvoorbeeld gaat fietsen hier in Amsterdam, zit je binnen twee seconden al te vloeken op andere fietsers. Je weet dat iedereen je snijdt en stom doet en dan ben je totaal niet meer bezig met je artikel of grap. Dan opeens weet je het: ah zo wil ik het hebben. Als er echt writersblock is, doe ik wat iedere creatieve persoon doet: ik raak in paniek. Ik haal chocola en muffins en eet me misselijk. Maar gelukkig heb ik altijd wel wat halve grappen liggen. En ik blijf schrijven, al vind ik niks leuk genoeg. Als ik er morgen naar kijk, of overmorgen, dan valt het op zijn plek en dan weet ik wel het einde van dat ene plaatje.

Ik heb geen definitie van humor. Ik probeer wel eens artikelen van professoren over humor te lezen, maar nee, daar kan ik niet eens naar kijken. Humor is voor mij magisch. Ik begin elke dag opnieuw, ik werk heel intuitief, probeer elke dag weer het wiel uit te vinden. Pas als je grappen hebt gemaakt, kun je achteraf zeggen wat voor een soort grap het was. Je kan niet van te voren een humorformule inzetten. Het moet uit een raadselachtig vat van bovenaf komen, daar ben ik heel religieus in.

Uitlaatklep voor de GGZ-wereld
Als ik op congressen signeer, dan zijn er regelmatig een paar psychologen of psychiaters die denken dat ik een vakgenoot ben en dat ik die strip 'erbij' doe. Maar ja, ik ben gewoon striptekenaar. Ik vind het erg leuk dat mensen uit het vak mijn strip bijzonder waarderen. Mijn DSM boek 'De Sigmund methode' verkoopt heel goed. Zelf lees ik helemaal geen boeken over psychologie.

Ik heb er nooit bij stil gestaan dat de Sigmund strip goed aansluit bij de GGZ-wereld. Voor die mensen is het een leuke uitlaatklep. Ik hoor wel eens verhalen van therapeuten dat hun cliënten hartelijk moeten lachen om de Sigmund boeken die in hun wachtkamer liggen. Dan zeggen ze wel eens ja: die hebben dan bijna geen behandeling meer nodig. Ik krijg nooit te horen dat het kwetsend of ongepast is.

Navelstaarders
En binnen de GGZ-wereld wordt humor ook ingezet door zowel patiënten als behandelaars, maar het is als bij alcohol: humor kan de therapie ernstig beinvloeden! Een grapje kan even wat lucht brengen in een loodzwaar gesprek of in een sombere situatie. Zowel de behandelaars als de patiënten hebben behoefte aan wat relativering. Want als je met elkaar kunt lachen relativeert dat. Dat moet je echter niet forceren, of humor als therapiemiddel gaan inzetten met het idee: als je kunt lachen, dan lachen we de depressie wel weg.

Ik heb veel geleerd via Sigmund over de GGZ, ik wist er niets van. Vroeger was Sigmund zo: mensen gaan naar de psychiater en in negentig procent van de gevallen is dat onzin. Het zijn een stel zeurpieten, die moeten gewoon vroeg opstaan, gezond eten, op tijd naar bed en verder niet zeuren. Een groeiende groep mensen zoekt geen hulp vanwege psychische problemen, maar omdat ze aan zichzelf willen werken. Je kunt het zien als navelstarende narcisten. Of als kritische geesten die continu in ontwikkeling zijn in een dynamische, razendsnel veranderende wereld die veel van ons vraagt.

Hulp blijft nodig
Echte psychiatrische problemen zijn wat anders. Ik heb door de jaren heen heel wat congressen bezocht met thema's als manische depressie, autisme, hersenonderzoek. Dan denk ik: die enorme betrokkenheid, inzet en enthousiasme, het is er allemaal maar. Wat een geweldige ontwikkeling dat mensen ergens terecht kunnen. Dat er zoveel mensen bezig zijn om te kijken of ze het voor jou meer leefbaar kunnen maken.

En dan nog ben je natuurlijk nog altijd zelf verantwoordelijk en moet je zelf wat van je leven maken. Maar voor mensen die psychisch wat minder sterk in hun schoenen staan is het nodig dat ze voldoende hulp en begeleiding krijgen. Of mijn strip daar een bijdrage aan levert weet ik niet. Ik hoop in ieder geval dat het de zwaarte van een psychische behandeling wat kan relativeren.'

Voor meer informatie over Peter de Wit en Sigmund, kun je een kijkje nemen op zijn website. Je vindt daar ook de laatste dagstrips uit de Volkskrant


Ireen van der Lande
Om te reageren moet je ingelogd zijn

Wachtwoord vergeten? Klik hier.